การพัฒนารูปแบบการป้องกันการฆ่าตัวตายซ้ำสำหรับกลุ่มที่มีพฤติกรรมการฆ่าตัวตาย โดยเครือข่ายชุมชนและผู้ดูแลในครอบครัว จังหวัดลพบุรี

กมลวรรณ ชาติทองคำ; ญานันท์   ใจอาจหาญ; วิไลพรรณ   อุ่นจิตร

ผู้แต่ง

กมลวรรณ ชาติทองคำ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดลพบุรี
ญานันท์ ใจอาจหาญ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดลพบุรี
วิไลพรรณ อุ่นจิตร สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดลพบุรี

คำสำคัญ:

การป้องกันการฆ่าตัวตายซ้ำ, เครือข่ายชุมชน, ผู้ดูแลในครอบครัว, การดูแลต่อเนื่องหลังภาวะวิกฤต, สุขภาพจิตชุมชน

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาสถานการณ์การดูแลผู้มีพฤติกรรมการฆ่าตัวตาย พัฒนารูปแบบการป้องกันการฆ่าตัวตายซ้ำโดยเครือข่ายชุมชนและผู้ดูแลในครอบครัว และประเมินประสิทธิผลของรูปแบบดังกล่าว

วิธีการศึกษา: การวิจัยและพัฒนา ดำเนินการ 3 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 การวิจัยเชิงคุณภาพ เพื่อศึกษาสถานการณ์การดูแลกลุ่มที่มีพฤติกรรมการฆ่าตัวตาย โดยการสนทนากลุ่มและสัมภาษณ์เชิงลึก ระยะที่ 2 การพัฒนารูปแบบการป้องกันการฆ่าตัวตายซ้ำ โดยอาศัยผลการศึกษาระยะที่ 1 และการทบทวนวรรณกรรม และระยะที่ 3 การประเมินประสิทธิผลรูปแบบด้วยการวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียว กลุ่มตัวอย่างคัดเลือกเจาะจงตามคุณสมบัติ ประกอบด้วย เครือข่ายชุมชน 70 คน ผู้พยายามฆ่าตัวตาย 40 คน และผู้ดูแลในครอบครัว 40 คน เครื่องมือ ประกอบด้วย 1) แบบสอบถามสำหรับเครือข่ายชุมชน 2) แบบสอบถามสำหรับผู้ดูแลในครอบครัว 3) แบบสอบถามความพึงพอใจของเครือข่ายชุมชน 4) แบบประเมินระดับความเสี่ยงการฆ่าตัวตาย วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติทดสอบค่าที และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการศึกษา: รูปแบบการป้องกันการฆ่าตัวตายซ้ำที่พัฒนาขึ้น คือ “Community & Caregivers 5C Model” ประกอบด้วย C1: Crisis continuity of care คือ การดูแลต่อเนื่องหลังภาวะวิกฤต C2: Communication strategies คือ กลยุทธ์การสื่อสารเชิงสนับสนุน C3: Caregiver participation คือ การมีส่วนร่วมของผู้ดูแลในครอบครัว C4: Community networks and Social support คือ เครือข่ายชุมชนและการสนับสนุนทางสังคม และ C5: Collaboration mental health service คือ การบูรณาการกับระบบบริการสุขภาพจิต การประเมินประสิทธิผลรูปแบบ พบว่า เครือข่ายชุมชนมีระดับความรู้และการปฏิบัติการป้องกันการฆ่าตัวตายซ้ำเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value< 0.05) (12.4±1.3, 16.1±1.0), (32.7±1.0, 56.3±1.2) ผู้ดูแลในครอบครัวมีระดับความรู้และการช่วยเหลือป้องกันการฆ่าตัวตายเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.05) (11.4±0.9, 14.8±0.7), (50.1±0.9, 63.7±0.4) ระดับความเสี่ยงการฆ่าตัวตายของผู้พยายามฆ่าตัวตายลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.05) (10.2±0.4, 7.8±0.3) ความพึงพอใจของเครือข่ายชุมชนอยู่ในระดับมาก (40.2±0.6)

สรุป: รูปแบบการป้องกันการฆ่าตัวตายซ้ำที่พัฒนาขึ้นมีประสิทธิผลในการเสริมสร้างศักยภาพเครือข่ายชุมชนและผู้ดูแลในครอบครัว รวมทั้งลดความเสี่ยงการฆ่าตัวตายซ้ำของผู้มีพฤติกรรมการฆ่าตัวตาย และมีศักยภาพในการนำไปประยุกต์ใช้ในบริบทชุมชนอื่นได้

คำสำคัญ: การป้องกันการฆ่าตัวตายซ้ำ, เครือข่ายชุมชน, ผู้ดูแลในครอบครัว, การดูแลต่อเนื่องหลังภาวะวิกฤต, สุขภาพจิตชุมชน

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Suicide rates. Geneva: World Health Organization; 2025.

World Health Organization. World mental health atlas 2011. Geneva: World Health Organization; 2011.

World Health Organization. World mental health atlas 2017. Geneva: World Health Organization; 2018.

กรมสุขภาพจิต. สถานการณ์การฆ่าตัวตายของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2565–2567. นนทบุรี: กรมสุขภาพจิต; 2567.

เขตสุขภาพที่ 4. รายงานสถานการณ์การฆ่าตัวตายจากระบบ HDC ปีงบประมาณ 2565–2567. สระบุรี: เขตสุขภาพที่ 4; 2568.

Pemau A, Marin-Martin C, Diaz-Marsa M, de la Torre-Luque A, Ayad-Ahmed W, Gonzalez-Pinto A, et al. Risk factors for suicide reattempt: a systematic review and meta-analysis. Psychol Med. 2024;54(9):1897–904.

สุกัญญา คงเพชร. ผลการใหการปรึกษาแนวพุทธธรรมตอความเครียด ภาวะซึมเศรา และความเสี่ยงตอการฆาตัวตายในผูที่พยายามฆาตัวตาย. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ. 2565;3(2):132-43.

Sukmak V, Sripola S, Sriphoungpherd L, Jundeekrayom S, Compapong K. A narrative inquiry into caregivers' experiences and management after a relative's suicide attempt in a rural community in Northeast Thailand. Arch Psychiatr Nurs. 2023;45:124–130.

ศูนย์ป้องกันการฆ่าตัวตายระดับชาติ. รายงานสาเหตุและปัจจัยการฆ่าตัวตายของประเทศไทย ปี 2567. นนทบุรี: กรมสุขภาพจิต; 2567.

Goldsmith SK, Pellmar TC, Kleinman AM, Bunney WE, editors. Reducing suicide: a national imperative. Washington (DC): National Academies Press; 2002.

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดลพบุรี. รายงานสถานการณ์การฆ่าตัวตาย จังหวัดลพบุรี จากระบบ HDC ปีงบประมาณ 2565–2567. ลพบุรี: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดลพบุรี; 2568.

กนกภรณ์ ทองคุ้ม. ประสิทธิผลของโปรแกรมเสริมสร้างความเข้มแข็งของจิตใจร่วมกับการดูแลด้านจิตสังคมต่อความเข้มแข็งของจิตใจในผู้ป่วยที่พยายามฆ่าตัวตาย. วารสารบริหารการพัฒนานวัตกรรมเชิงบูรณาการ. 2568;5(1):13–25.

World Health Organization. Preventing suicide: a global imperative. Geneva: World Health Organization; 2014

Tew J, Ramon S, Slade M, Bird V, Melton J, Le Boutillier C. Social factors and recovery from mental health difficulties: a review of the evidence. Br J Soc Work. 2012;42(3):443–60.

Sun FK, Long A, Huang XY, Chiang CY. A grounded theory study of caring for suicidal patients. J Clin Nurs. 2011;20(7–8):1101–11.

Joiner TE. Why people die by suicide. Cambridge (MA): Harvard University Press; 2005.

Chung DT, Ryan CJ, Hadzi-Pavlovic D, Singh SP, Stanton C, Large MM. Suicide rates after discharge from psychiatric facilities: a systematic review and meta-analysis. Lancet Psychiatry. 2017;4(9):694–702.

Large M, Sharma S, Cannon E, Ryan C, Nielssen O. Risk factors for suicide within a year of discharge from psychiatric hospital: a systematic meta-analysis. Aust N Z J Psychiatry. 2011;45(8):619–28.

Spillane A, Matvienko-Sikar K, Larkin C, Corcoran P, Arensman E. What are the physical and psychological effects of suicide bereavement on family members? BMJ Open. 2017;7:e014732.

Slade M. Implementing shared decision making in routine mental health care. World Psychiatry. 2017;16(2):146–53.

Stanley B, Brown GK. Safety planning intervention: a brief intervention to mitigate suicide risk. Cogn Behav Pract. 2012;19(2):256–64.

Fleischmann A, Bertolote JM, Wasserman D, De Leo D, Bolhari J, Botega NJ, et al. Effectiveness of brief intervention and contact for suicide attempters: a randomized controlled trial in five countries. Bull World Health Organ. 2008;86(9):703-9.

Pitman A, Osborn D, King M, Erlangsen A. Effects of suicide bereavement on mental health and suicide risk. Lancet Psychiatry. 2014;1(1):86–94.