ความรอบรู้ด้านสุขภาพและปัจจัยสัมพันธ์กับพฤติกรรมป้องกันวัณโรคในผู้สูงอายุ จังหวัดยโสธร

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับความรอบรู้ พฤติกรรม ความชุกของกลุ่มเสี่ยงและ ปัจจัยที่สัมพันธ์กับพฤติกรรมป้องกันวัณโรค ใช้รูปแบบการวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวาง ดำเนินการเดือนตุลาคม 2567 - เดือนกุมภาพันธ์ 2568 กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป 575 คน ได้มาจากการสุ่มหลายขั้นตอน เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบสอบถามที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ เชิงพรรณนา และการถดถอยโลจิสติกพหุคูณ ผลการศึกษาพบว่า ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มีความรอบรู้ด้านสุขภาพในระดับปานกลาง ร้อยละ 48.5 พฤติกรรมการป้องกันวัณโรคอยู่ในระดับสูง ร้อยละ 63.8 ความชุกของกลุ่มเสี่ยงวัณโรคเท่ากับร้อยละ 62.4 โดยกลุ่มอายุ 70–79 ปี มีความชุกสูงสุด ร้อยละ 68.5 ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมป้องกันวัณโรค ($p < 0.05$) ได้แก่ สถานภาพสมรสและระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพ โดยกลุ่มที่มีสถานภาพสมรสหย่า หม้าย หรือแยก มีพฤติกรรมป้องกันวัณโรคมากกว่าผู้ที่สมรสเป็น 1.9 เท่า ($95\%\text{CI}: 1.0, 3.5$) และผู้ที่มีความรอบรู้ระดับสูงมีพฤติกรรมป้องกันวัณโรคเป็น 3.2 เท่า ($95\%\text{CI}: 2.1, 5.9$) ผู้ที่มีความรอบรู้ระดับปานกลางมีพฤติกรรมป้องกันวัณโรคเป็น 1.5 เท่า ($95\%\text{CI}: 1.1, 2.4$) เมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มที่มีความรอบรู้ระดับต่ำ แม้ผู้สูงอายุจะมีพฤติกรรมป้องกันวัณโรคในระดับสูง แต่ความรอบรู้ด้านสุขภาพยังอยู่ระดับปานกลาง และกว่าครึ่งยังปัจจัยเสี่ยง ความรอบรู้ด้านสุขภาพและสถานภาพสมรสมีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมดังกล่าว จึงควรคัดกรองกลุ่มเสี่ยง โดยเฉพาะอายุ $\ge 70$ ปี และผู้มีคู่ครอง พร้อมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพให้เหมาะกับบริบทครอบครัว