ปัจจัยอุตุนิยมวิทยาที่สัมพันธ์กับการเกิดโรคมือ เท้า ปาก โรคเมลิออยโดสิส โรคเลปโตสไปโรสิส และโรคพิษจากเห็ดในจังหวัดเชียงใหม่ ประเทศไทย

บทคัดย่อ

ปัจจัยอุตุนิยมวิทยามีผลต่ออุบัติการณ์และการแพร่กระจายของโรคในประเทศไทย ได้แก่ โรคมือ เท้า ปาก (HFMD) โรคเลปโตสไปโรสิส โรคเมลิออยโดสิส และโรคพิษจากเห็ด การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงสหสัมพันธ์ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อหาปริมาณความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยทางอุตุนิยมวิทยากับจำนวน ผู้ป่วยโรคติดเชื้อในจังหวัดเชียงใหม่ ข้อมูลอุตุนิยมวิทยาได้มาจากศูนย์อุตุนิยมวิทยาภาคเหนือ ส่วนข้อมูลรายงานผู้ป่วยโรค HFMD โรคเมลิออยโดสิส โรคเลปโตสไปโรสิส และโรคพิษจากเห็ด ได้มาจากสำนักระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค ช่วงเวลาที่ศึกษาเป็นระยะเวลา 90 เดือน ตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ. 2560 ถึงเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2567 การวิเคราะห์ทางสถิติประกอบด้วย สถิติเชิงพรรณนา การทดสอบ Shapiro-Wilk การหา Pearson’s correlation และการวิเคราะห์แบบ generalized linear model โดยใช้โปรแกรมวิเคราะห์สถิติ Jamovi ร่วมกับโมดูล GAMLj - general analyses linear models ผลการศึกษาพบว่าแบบจำลองที่เหมาะสมที่สุด คือ แบบจำลองควอซี-ปัวซง สำหรับโรคมือเท้าปาก ($R^2 = 0.198$ ชั่วโมงแสงแดด: $\text{IRR} = 0.786, p < 0.05$) และเลปโตสไปโรสิส ($R^2 = 0.198$, ความชื้นสัมพัทธ์: $\text{IRR} = 1.060, p < 0.05$) และแบบจำลองทวินามลบ สำหรับโรคเห็ดพิษ ($R^2 = 0.438$, ความชื้นสัมพัทธ์: $\text{IRR} = 1.073, p < 0.05$; ความกดอากาศ: $\text{IRR} = 0.780, p < 0.05$) ปัจจัยทางอุตุนิยมวิทยามีความสัมพันธ์กับโรคมือเท้าปาก โรคเลปโตสไปโรสิส และพิษจากเห็ดในจังหวัดเชียงใหม่ แต่ไม่พบแบบจำลองที่เหมาะสมสำหรับโรคเมลิออยโดสิส ข้อจำกัดหลักคือ การใช้ข้อมูลรายเดือน ซึ่งอาจไม่สามารถจับพลวัตแบบมีเวลาหน่วงหรือความแปรปรวนรายวันได้