การศึกษาพฤติกรรมการดื่มน้ำฝนของประชาชนในประเทศไทย ปี พ.ศ. 2566

บทคัดย่อ

การศึกษา​นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาข้อมูลการดื่มน้ำ ค่าใช้จ่ายในการซื้อน้ำมาบริโภค สภาพที่อยู่อาศัย และทัศนคติการดื่มน้ำฝนของประชาชนไทย ในช่วงเดือนมกราคม–มิถุนายน 2566 โดยสุ่มตัวแทนครัวเรือนแบบหลายขั้นตอน (multi-stage sampling) ครอบคลุมทุกภูมิภาคของประเทศไทย (76 จังหวัด) จำนวน 6 ภูมิภาค ๆ ละ 2 จังหวัด รวม 12 จังหวัด มีผู้ให้ข้อมูลจำนวน 2013 คน ผลการศึกษา พบว่า น้ำดื่มที่ใช้มากที่สุดเรียงลำดับ ดังนี้ น้ำดื่มบรรจุขวด (ร้อยละ 74.6) น้ำตู้หยอดเหรียญ (ร้อยละ 11.4) น้ำประปาผ่านเครื่องกรองน้ำ (ร้อยละ 5.5) น้ำฝน (ร้อยละ 3.8) น้ำประปาไม่ได้ต้ม (ร้อยละ 2.2) น้ำฝนต้ม (ร้อยละ 1.1) น้ำประปาต้ม (ร้อยละ 0.6) ดื่มน้ำจากบ่อ น้ำบาดาล (ร้อยละ 0.4) และน้ำจากบ่อ/น้ำบาดาลต้ม (ร้อยละ 0.3) มีประเด็นที่น่าสนใจ 3 ประเด็น คือ (1) ประชาชนให้ความสำคัญกับคุณภาพน้ำดื่มมากขึ้น โดยเฉพาะเหตุการณ์การระบาดของโรคโควิด-19 ไม่มีการนำน้ำจากแม่น้ำ ลำธาร คลอง หรือน้ำประปานอกบ้านมาดื่มโดยตรง เพราะไม่มั่นใจว่าสะอาด ส่วนใหญ่คิดว่าน้ำที่ผ่านการผลิตจากโรงงาน น้ำดื่มจะสะอาด ได้มาตรฐาน และพอใจกับบริการที่สะดวกสบายถึงบ้าน และนิยมการดื่มน้ำจากขวดส่วนตัว โดยภาพรวมทั้งประเทศมีค่าใช้จ่ายโดยเฉลี่ยอยู่ที่ 426 บาท/เดือน/ครัวเรือน (2) ประชาชนมีการนำน้ำมาปรับปรุงคุณภาพในระดับครัวเรือนเพิ่มมากขึ้นโดยการกรองน้ำประปา และการต้มน้ำฝน น้ำประปาหรือน้ำบ่อบาดาล รวมทั้งสิ้น ร้อยละ 7.5 จึงควรส่งเสริม พัฒนา และให้ความรู้ในการทำให้น้ำสะอาด ซึ่งจะช่วยให้ประชาชนสามารถเข้าถึงน้ำดื่มที่สะอาด ในราคาที่ถูกลงได้ในอนาคต (3) ประชาชน ร้อยละ 4.9 ยังใช้น้ำฝนมาบริโภคทั้งโดยตรง และนำมาต้ม ทั้งนี้ ผลการสำรวจทัศนคติ ส่วนใหญ่เห็นว่า การดื่มน้ำฝนจะเป็นการช่วยประหยัดค่าใช้จ่าย มีรสชาติที่ดี ทำให้รู้สึกสดชื่นสบายใจ ทั้งนี้ การรองรับน้ำฝนเป็นเรื่องที่ทำได้ไม่ยากเกินไป ซึ่งสอดคล้องกับข้อมูลเรื่องสภาพที่อยู่อาศัย และบริเวณบ้านที่สามารถตั้งภาชนะรองรับน้ำฝนได้ อย่างไรก็ตามส่วนใหญ่มีความกังวลว่า น้ำฝนอาจยังไม่มีความปลอดภัยเพียงพอ แม้จะมาจากธรรมชาติก็ตาม เพราะน้ำฝนอาจมีอันตรายจากสารปนเปื้อน ที่สำคัญคือ ความสกปรกของหลังคาจากฝุ่นละอองและมูลนกพิราบ และยังไม่แน่ใจในด้านความคุ้มค่าเมื่อเปรียบเทียบกับการซื้อน้ำดื่มบรรจุขวด ดังนั้น จึงควรนำข้อมูลผลสำรวจนี้ไปใช้ในการวางแผนในการพัฒนา เฝ้าระวัง และควบคุมกำกับคุณภาพน้ำดื่มในแต่ละประเภทอย่างจริงจัง เพื่อสร้างความปลอดภัยในการบริโภคแก่ประชาชน