ประวัติศาสตร์การพัฒนาสูตรตำรับยา Paclitaxel

บทคัดย่อ

Paclitaxel เป็นยาเคมีบำบัดที่มีการใช้อย่างแพร่หลาย ทั้งในกรณีที่ใช้เป็นยาลำดับแรก และในกรณีที่กลับเป็นซ้ำ โดยสกัดมาจากเปลือกของต้น Pacific Yew (Taxus brevifolia)ในขั้นตอนการผลิตพบปัญหาตัวยาไม่ละลายน้ำ จึงไม่สามารถนำมาเตรียมเป็นยาฉีดได้ ดังนั้นจึงต้องมีการเพิ่มตัวทำละลายโดยใช้สารคลีโมฟอร์อีแอล (cremophor EL) เพื่อช่วยเพิ่มการละลายของยา ซึ่งเป็นสาเหตุของการเกิดภาวะภูมิไวเกิน จึงมีการพัฒนาสูตรตำรับของ paclitaxel รุ่นต่อมาเป็น nanoparticle albumin-bound paclitaxel (NAB-paclitaxel) ซึ่งเป็นการลดขนาดอนุภาคให้อยู่ในระดับนาโนเมตร เพื่อเพิ่มการละลายและนำไปจับกับอัลบูมินของมนุษย์ (human albumin) เพื่อป้องกันการเกิดการเกาะกลุ่มของอนุภาค ผลจากหลายๆงานวิจัยพบว่าการใช้ nab-paclitaxel มีประสิทธิภาพที่ดีกว่า paclitaxel รุ่นดั้งเดิมและสามารถลดอุบัติการณ์ของภาวะภูมิไวเกินได้ แต่พบอาการไม่พึงประสงค์บางอย่างที่เพิ่มขึ้น เช่น ภาวะเกล็ดเลือดต่ำ (thrombocytopenia) และภาวะโลหิตจาง (anemia) ต่อมาในปี 2015 ได้มีการพัฒนาสูตรตำรับในรูปแบบ micellar paclitaxel โดยเป็นมีอนุภาคในขนาดนาโนเมตรเช่นเดียวกับ nab-paclitaxel แต่ใช้เทคโนโลยี XR-17^® ซึ่งมีโครงสร้างเป็นอนุพันธ์ของวิตามิน A จากผลการศึกษาพบว่า มีประสิทธิภาพที่ไม่ด้อยกว่า paclitaxel ดั้งเดิมและ NAB-paclitaxel หากแต่ในด้านอาการไม่พึงประสงค์ควรมีการศึกษาเพิ่มเติมและติดตามอย่างใกล้ชิดหลังจากที่ยาออกสู่ตลาด