ความชุกของวัณโรคปอดและวัณโรคระยะแฝงในเด็กนักเรียน

บทคัดย่อ

บทนำ: องค์การอนามัยโลกจัดให้ประเทศไทย อยู่ในกลุ่ม 30 ประเทศที่มีปัญหาวัณโรคสูง มีรายงานผู้ป่วยวัณโรคปอดในเด็กนักเรียนชั้นมัธยมศึกษา แต่ยังไม่มีการศึกษาวิจัยถึงความชุกของโรควัณโรคและภาวะติดเชื้อวัณโรคระยะแฝงในกลุ่มประชากรเด็กนักเรียนในประเทศไทยมาก่อนวัสดุและวิธีกําร: ทำการศึกษาแบบ Observational cross-sectional study ในนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1-6 ของโรงเรียนในกรุงเทพฯ และในต่างจังหวัด อย่างละ 1 โรงเรียน เพื่อหาความชุกของวัณโรคปอดโดยใช้แบบคัดกรองอาการที่ออกแบบโดยสำนักวัณโรค กรมควบคุมโรค ร่วมกับการถ่ายภาพรังสีทรวงอก และศึกษาความชุกของภาวะติดเชื้อวัณโรคระยะแฝงในเด็กนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ในโรงเรียนทั้ง 2 แห่งด้วยการทดสอบทูเบอร์คูลิน กรณีขนาดตั้งแต่ 10 มม.ขึ้นไป แสดงว่ามีภาวะติดเชื้อวัณโรค นอกจากนี้ ได้เปรียบเทียบผลการทดสอบทูเบอร์คูลินกับผลการทดสอบควอนติเฟอรอน ทีบี โกลด์ ในเด็กนักเรียน 80 คน และได้ศึกษาความรู้ ทัศนคติ และการปฏิบัติต่อเรื่องวัณโรคในเด็กนักเรียนของบุคลากรที่ปฏิบัติงานในโรงเรียนทั้ง 2 แห่งโดยการใช้แบบสอบถาม

ผลกํารศึกษํา: จากโรงเรียน 2 โรงเรียน จำนวนนักเรียน 5,113 คน มีนักเรียนเข้าร่วมโครงการทั้งหมด 1,005 คน นักเรียน 496 คน จากโรงเรียนแห่งหนึ่งในกรุงเทพฯ และ 509 คน จากโรงเรียนแห่งหนึ่งในจังหวัดชลบุรี เป็นนักเรียนระดับมัธยมศึกษาปีที่ 1, 2, 3, 4, 5 และ 6 จำนวน 354, 176, 154, 176, 141 และ 153 คน ตามลำดับ อายุเฉลี่ย 14.6±1.8 ปี นักเรียนร้อยละ 45.8 มาจากครอบครัวที่มีรายได้ครัวเรือน 20,000-40,000 บาทต่อเดือน และร้อยละ 21.8 มีรายได้ครัวเรือนน้อยกว่า 20,000 บาทต่อเดือน ร้อยละ 12.4 มีประวัติสัมผัสวัณโรคมาก่อน ผลจากการคัดกรองโดยแบบคัดกรองอาการและภาพถ่ายภาพรังสีทรวงอก ไม่พบนักเรียนเป็นวัณโรคปอดในการศึกษานี้ สำหรับการศึกษาภาวะติดเชื้อวัณโรคระยะแฝงมีนักเรียนเข้าร่วมโครงการทั้งหมด 270 คน พบนักเรียนมีภาวะติดเชื้อวัณโรคระยะแฝง 13 ราย คิดเป็นความชุกของภาวะติดเชื้อวัณโรคระยะแฝง ร้อยละ 4.8 (ค่าความเชื่อมั่นที่ 95% ร้อยละ 2.3-7.4) นักเรียนที่มีภาวะติดเชื้อวัณโรคระยะแฝงไม่มีรายใดเกิดเป็นวัณโรคหลังจากการติดตามเป็นระยะเวลา 1 ปี ในการหาภาวะติดเชื้อวัณโรคในเด็กนักเรียนกลุ่มนี้ พบว่าการทดสอบทูเบอร์คูลินตัดค่าที่ 10 มม. มีความไวร้อยละ 50 (ค่าความเชื่อมั่นที่ 95% ร้อยละ 6.8-98.2) และความจำเพาะร้อยละ 98.7 (ค่าความเชื่อมั่นที่ 95% ร้อยละ 92.9-100) เมื่อเปรียบเทียบกับการทดสอบควอนติเฟอร์รอน ทีบี โกลด์ นอกจากนี้ผลการศึกษา ความรู้เรื่องวัณโรค ทัศนคติและการปฏิบัติตัวต่อนักเรียนที่ป่วยเป็นวัณโรคของบุคลากรในโรงเรียนทั้ง 2 แห่ง พบว่าบุคลากรในโรงเรียนยังขาดความรู้เรื่องวัณโรคในเด็ก การติดต่อและการป้องกันการแพร่กระจายในชุมชน (ตอบคำถามในส่วนนี้ถูกต้องร้อยละ 11-39) บุคลากรส่วนใหญ่มีทัศนคติในทางบวกที่จะศึกษาเรียนรู้เกี่ยวกับวัณโรคและช่วยเหลือนักเรียนให้ได้รับการดูแลรักษา (ร้อยละ 78-99) แต่บุคลากรร้อยละ 55 มีแนวคิดที่จะแยกนักเรียนที่ป่วยเป็นวัณโรคซึ่งได้รับการดูแลรักษาแล้ว และในการปฏิบัติบุคลากรร้อยละ 29 จะไม่ติวส่วนตัวนักเรียนที่ป่วยเป็นวัณโรคแม้จะรักษาหายแล้ว

สรุปและข้อเสนอแนะ: ความชุกของวัณโรคระยะแฝงในเด็กนักเรียนระดับมัธยมศึกษาของโรงเรียนในการศึกษานี้น้อยกว่าร้อยละ 5 และไม่พบการป่วยเป็นวัณโรค การคัดกรองวัณโรคเชิงรุกในโรงเรียนน่าจะยังมีความจำเป็นน้อยกว่ากลุ่มประชากรอื่น อย่างไรก็ตาม ควรมีการดำเนินการอย่างเป็นระบบในการรายงานและการสืบค้นเมื่อพบเด็กนักเรียนป่วยเป็นวัณโรคร่วมกับเน้นการให้ความรู้แก่บุคลากรของโรงเรียนในเรื่องการติดต่อและการป้องกันโรค