การศึกษาผลลัพธ์การจัดการปัญหาการใช้ยาจากการเยี่ยมบ้านผู้ป่วยในเขตอำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงพรรณนาครั้งนี้  มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหาที่เกี่ยวกับการใช้ยาของผู้ป่วยขณะอยู่ที่บ้าน และประเมินผลลัพธ์การจัดการปัญหาการใช้ยาจากการเยี่ยมบ้าน 

วิธีการ: เก็บข้อมูลระหว่างวันที่ 1  มิถุนายน - 31 ธันวาคม 2560  ในผู้ป่วยโรคเรื้อรังที่ได้รับการเยี่ยมบ้านจำนวน 72 ราย ในพื้นที่หมู่ 3 เขตอำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษาเป็นแบบบันทึกข้อมูล เก็บข้อมูลโดย เภสัชกรสัมภาษณ์ และสังเกตผู้ป่วย วิเคราะห์ผลด้วยสถิติเชิงพรรณนา  

ผลการศึกษา ข้อมูลทั่วไปของผู้ป่วย เป็นเพศหญิง  39 ราย (ร้อยละ  54.2) , เพศชาย 33 ราย (ร้อยละ  45.8)  มีอายุเฉลี่ย 66.18 ± 16.45 ปี ประเภทของโรคเรื้อรังที่พบได้แก่ โรคความดันโลหิตสูงจำนวน 54 ราย (ร้อยละ 75) โรคเบาหวานจำนวน 25 ราย (ร้อยละ 34.72) โรคหัวใจและหลอดเลือดจำนวน 19 ราย (ร้อยละ 26.38) พบว่าผู้ป่วยมีโรคเรื้อรังร่วมมากกว่า 1 โรค โรคที่พบร่วมกันสูงสุดได้แก่ โรคความดันโลหิตสูง และโรคเบาหวาน จำนวน 30 ราย (ร้อยละ  41.67) , พบว่าผู้ป่วยไม่มีผู้ดูแลจัดยาให้ 36 ราย(ร้อยละ 50)  ปัญหาเกี่ยวกับการใช้ยาพบว่า ผู้ป่วยไม่เข้าใจความจำเป็นในการใช้ยารักษาโรคเรื้อรังอย่างต่อเนื่อง จำนวน 44ราย (ร้อยละ  55.6) , ความไม่ร่วมมือในการใช้ยา 31 ราย (ร้อยละ 43.1) , การใช้ยาโดยไม่มีข้อบ่งใช้โดยซื้อยามารับประทานเอง 29 ราย (ร้อยละ  40.3), ความคลาดเคลื่อนทางยาจากการประสานรายการยาของผู้ป่วย พบว่า ผู้ป่วยไม่ได้รับยาที่สมควรได้รับ 12 ราย (ร้อยละ  26.08) , ผู้ป่วยได้รับยาผิดชนิด 1 ราย (ร้อยละ  2.17) , ผู้ป่วยได้รับยาไม่ครบถึงวันนัด 12 ราย (ร้อยละ  26.08) , ผู้ป่วยไม่ได้ปรับขนาดการรักษาตามแพทย์สั่ง 21 ราย (ร้อยละ45.65) ผลลัพธ์การจัดการปัญหาเกี่ยวกับการใช้ยาหลังจากการเยี่ยมบ้าน มีค่าเฉลี่ยการเยี่ยมบ้านเท่ากับ  2.5±1.29 ครั้ง (สูงสุด 4 ครั้ง , ต่ำสุด 1 ครั้ง) พบว่าผู้ป่วยให้ความร่วมมือปฏิบัติตามคำแนะนำของเภสัชกร และสามารถร่วมแก้ปัญหาเกี่ยวกับการใช้ยาได้ จำนวน 54 ราย (ร้อยละ 75) , ผู้ป่วยยังคงมีปัญหาเกี่ยวกับการใช้ยาอยู่ 18 ราย (ร้อยละ 25) แยกเป็นสาเหตุของปัญหาที่ทำให้ไม่สามารถจัดการปัญหาเกี่ยวกับการใช้ยาได้ คือ ผู้ป่วยติดเตียงไม่มีญาติดูแลจัดยาให้ที่บ้านจำนวน 9 ราย (ร้อยละ 50) , ความเชื่อส่วนบุคคลไม่สามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมได้ 7 ราย (ร้อยละ 38.8) , เสียชีวิตหรือย้ายถิ่นไม่สามารถติดตามผู้ป่วยได้ 2 ราย (ร้อยละ 11.11) วิธีการแก้ปัญหาเกี่ยวกับการใช้ยาโดยเมื่อเข้าไปเยี่ยมบ้านผู้ป่วยแล้วพบปัญหาเกี่ยวกับการใช้ยาจะดำเนินการขั้นตอนแรกโดยการให้คำแนะนำให้ความรู้ด้วยวาจาแก่ผู้ป่วยและญาติผู้ดูแล 72 ราย (ร้อยละ 100) , ในรายที่มีปัญหาอันเนื่องมาจากการรับประทานยาไม่ถูกต้องเช่นผิดขนาด ผิดเวลา ก็จะมีการจัดอุปกรณ์กล่องจัดยารายมื้อรายวันเพื่อแก้ปัญหาดังกล่าว จำนวน 50 ราย (ร้อยละ 69.4)

สรุป: ปัญหาการใช้ยาในผู้ป่วยโรคเรื้อรังในชุมชนได้แก่ การขาดความรู้ในการใช้ยาที่ถูกต้อง การขาดผู้ดูแล  การเยี่ยมบ้านโดยเภสัชกรเป็นส่วนหนึ่งของทีมสหสาขาที่จะมีส่วนช่วยแก้ปัญหาเกี่ยวกับการใช้ยาได้โดยการหาสาเหตุในผู้ป่วยแต่ละรายและจัดการแก้ไข