“มหาสารคาม จังหวัดสุขภาพดี” ด้วยนโยบาย 3อ 4ส
Abstract
ความสำคัญและความจำเป็น
Blue Zones (เขตสีน้ำเงิน) คือ พื้นที่ที่ประชากรส่วนใหญ่มีอายุยืนยาวถึง 90 - 100 ปี และมีสุขภาพที่ดีทั้งทางร่างกายและจิตใจ ประกอบด้วย 5 เมืองจาก 5 ประเทศทั่วโลก ได้แก่ โอกินาวา (ญี่ปุ่น) ซาร์ดิเนีย (อิตาลี) โลมา ลินดา (สหรัฐอเมริกา) นิคอยา (คอสตาริกา) และอิคาเรีย (กรีซ) แม้ประเทศและวัฒนธรรมของทั้ง 5 เมืองใน Blue Zones จะแตกต่างกันแต่ปัจจัยสำคัญที่ทำให้ประชากรมีอายุยืนยาว
และสุขภาพดีนั้นมีลักษณะคล้ายคลึงกัน ได้แก่ (1) การมีกิจวัตรประจำวันที่ทำให้ได้ออกกำลังกาย
อย่างสม่ำเสมอ ไม่ว่าจะเป็นการเดิน ทำสวน หรืองานบ้านเล็กๆ น้อยๆ (2) รับประทานอาหารจากธรรมชาติ โดยเน้นพืชผักเป็นหลัก เนื้อสัตว์เป็นส่วนเสริม พร้อมควบคุมปริมาณในแต่ละมื้อให้พอเหมาะ (3) มีวิถีชุมชนและครอบครัวที่เข้มแข็ง ซึ่งช่วยลดความเครียดและเพิ่มกำลังใจในการดำเนินชีวิต (4) ยึดมั่นในหลักความเชื่อหรือศาสนา ซึ่งเป็นแรงผลักดันให้มีวินัยในการดูแลสุขภาพ (5) ดื่มเครื่องดื่มจากธรรมชาติที่มีประโยชน์ เช่น ไวน์แดง นม หรือชาสมุนไพร แต่ในปริมาณที่พอเหมาะ ซึ่งปัจจัยเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า การมีสุขภาพดี และอายุยืนยาวนั้นไม่ได้ขึ้นอยู่กับเพียงพันธุกรรมหรือการรักษาทางการแพทย์เท่านั้น หากแต่ยังขึ้นอยู่กับวิถีการดำเนินชีวิตประจำวันและสิ่งแวดล้อมรอบตัวด้วย ซึ่งเป็นบทเรียนสำคัญสำหรับทุกคนที่ปรารถนาจะมีคุณภาพชีวิตที่ดีในวัยสูงอายุ ซึ่งการมีสุขภาพร่างกายที่แข็งแรงและอายุยืนยาวนับเป็นความปรารถนาของทุกคน(1-2)
จังหวัดมหาสารคามประกาศเป้าหมายของแผนพัฒนาจังหวัดมหาสารคาม ระยะ 20 ปี (2566 -2585) เพื่อให้ประชาชนจังหวัดมหาสารคามมีอายุเฉลี่ย 94 ปี และอายุเฉลี่ยการมีสุขภาพดี 86.5 ปี ในปี 2585(3) โดยเป้าหมายระยะยาวของจังหวัดเพื่อให้มีพื้นที่ Blue Zones ของประชาชนจังหวัดมหาสารคาม ซึ่งข้อมูลโรคที่เป็นสาเหตุที่ก่อให้เกิดความสูญเสียปีสุขภาวะอันเนื่องมาจากการตายก่อนวัยอันควรและจำนวนปีที่สูญเสียไปก่อนวัยอันควร (Year of Life Lost-YLLs) จังหวัดมหาสารคาม ปี พ.ศ. 2561 - 2566 พบว่า จำนวนปีที่สูญเสียไปก่อนวัยอันควร (Year of Life Lost-YLLs) รวมเพศชายและเพศหญิง จังหวัดมหาสารคาม ปี พ.ศ. 2561 - 2566 แยกรายโรค 20 ลำดับแรก เรียงลำดับดังนี้ ลำดับที่ 1 การติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนล่าง มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ลำดับที่ 2 โรคหลอดเลือดสมอง มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ลำดับที่ 3 การติดเชื้ออื่นในกระแสเลือด มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ลำดับที่ 4 การบาดเจ็บทางถนนมีแนวโน้มลดลง ลำดับที่ 5 โรคเบาหวาน มีแนวโน้มลดลง ลำดับที่ 6
โรคไตเรื้อรัง มีแนวโน้มลดลง ลำดับที่ 7 โรคมะเร็งตับ มีแนวโน้มลดลง ลำดับที่ 8 โรคตับแข็งและโรคตับเรื้อรังอื่นๆ มีแนวโน้มลดลง ลำดับที่ 9 โรคหัวใจขาดเลือดมีแนวโน้มลดลง ลำดับที่ 10 โรคมะเร็งหลอดลมและปอด มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ลำดับที่ 11 การจมน้ำมีแนวโน้มลดลง ลำดับที่ 12 โรคทางเดินปัสสาวะและภาวะมีบุตรยากในเพศชาย มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ลำดับที่ 13 โรคมะเร็งถุงน้ำดีและทางเดินน้ำดี มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ลำดับที่ 14 ทำร้ายตัวเอง มีแนวโน้มลดลง ลำดับที่ 15 วัณโรค มีแนวโน้มลดลง ลำดับที่ 16 โรคมะเร็งเต้านม มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ลำดับที่ 17 โรคอัลไซเมอร์และภาวะสมองเสื่อมอื่นๆ มีแนวโน้มลดลง ลำดับที่ 18 โรคมะเร็งเม็ดเลือดขาว มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ลำดับที่ 19 โรคมะเร็งต่อมน้ำเหลืองชนิดนอนฮอดจ์กิน มีแนวโน้มลดลง และลำดับที่ 20 การติดเชื้อเอชไอวี/เอดส์ มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น โดยในปี 2566 ค่าความสูญเสียปีสุขภาวะอันเนื่องมาจากการสูญเสียจากการตายก่อนวัยอันควร (YLLs) ของโรคลำดับที่ 2 โรคหลอดเลือดสมอง (คิดเป็นร้อยละ 12.27 ของผลรวมค่า YLLs ทั้งหมดใน 20 ลำดับโรคแรก) ลำดับที่ 5 โรคเบาหวาน (คิดเป็นร้อยละ 7.04 ของผลรวมค่า YLLs ทั้งหมดใน 20 ลำดับโรคแรก) ลำดับที่ 6 โรคไตเรื้อรัง (คิดเป็นร้อยละ 6.98 ของผลรวมค่า YLLs ทั้งหมดใน 20 ลำดับโรคแรก) และลำดับที่ 9 โรคหัวใจขาดเลือด (คิดเป็นร้อยละ 4.38 ของผลรวมค่า YLLs ทั้งหมดใน 20 ลำดับโรคแรก) หากรวมค่าความสูญเสียปีสุขภาวะอันเนื่องมาจากการสูญเสียจากการตายก่อนวัยอันควร (YLLs) ทั้ง 4 โรค (โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง-NCDs) รวมกันจะมีค่ามากถึง ร้อยละ 30.67 ของผลรวมค่า YLLs ทั้งหมดใน 20 ลำดับโรคแรก(4)
เพื่อให้ประชาชนจังหวัดมหาสารคามมีอายุเฉลี่ยยืนยาวเป็น 94 ปี และอายุเฉลี่ยการมีสุขภาพดีเป็น 86.5 ปี ในปี 2585 ตามประกาศเป้าหมายของแผนพัฒนาจังหวัดมหาสารคาม ระยะ 20 ปี (2566-2585) และเพื่อมุ่งสู่เป้าหมายให้เกิด Blue Zones ในจังหวัดมหาสารคาม จำเป็นอย่างยิ่งต้องยกระดับการป้องกันการไม่ป่วยด้วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) อย่างเข้มแข็งของทุกภาคส่วนในจังหวัดมหาสารคาม โดยนำปัจจัยสำคัญมาประกาศเป็นนโยบายระดับจังหวัดและกำหนดเป็นวาระสำคัญของจังหวัดมหาสารคาม จึงได้ประกาศนโยบาย “มหาสารคาม จังหวัดสุขภาพดี” ด้วยหลักการดำเนินงาน (1) อาหารดี (2) ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ (3) อารมณ์ดี (4) เลิกการดื่มสุรา/เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (5) เลิกการสูบบุหรี่ (6) สิ่งแวดล้อมดี และ (7) ความสัมพันธ์ที่ดี/สร้างสังคมอบอุ่น โดยเรียกคำย่อว่า “3อ 4ส” และกำหนดให้เป็นนโยบายสำคัญของจังหวัดมหาสารคาม(5)
