การสร้างระบบการให้คะแนนเพื่อพยากรณ์การเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ - ประวาฬ อาภากร; อุดมเดช กานดา; นิยมทอง ปาริชาติ; ฉัตราภิบาล ธานินทร์ ((PMJCS) Phrae Medical Journal and Clinical Sciences, 2023)
บทนำ: วัณโรคเป็น 1 ใน 10 ของโรคติดเชื้อที่เป็นสาเหตุการตายที่สำคัญของโลก และเป็นปัญหาสำคัญทางสาธารณสุขของประเทศไทย อย่างไรก็ตามปัจจุบันการลดอัตราตายของผู้ป่วย วัณโรคก็ยังไม่บรรลุเป้าหมายตามแผนปฏิบัติการระดับชาติ วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาปัจจัยพยากรณ์ที่ช่วยในการทำนายการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ และสร้างระบบการให้คะแนนความเสี่ยง เพื่อช่วยทำนายการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ วิธีการศึกษา: การวิจัยพยากรณ์ ใช้รูปแบบการเก็บข้อมูลแบบ retrospective cohort study ศึกษาในผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นผู้ป่วยวัณโรครายใหม่และเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาลแพร่ ระหว่างวันที่ 1 ต.ค. 56 -30 มิ.ย. 63 รวมเป็นระยะเวลา 6 ปี 9 เดือน จำนวน 791 ราย ศึกษาความสัมพันธ์ปัจจัยพยากรณ์ที่สัมพันธ์กับการเสียชีวิติของผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ ได้แก่ อายุ, BMI, วัณโรคนอกปอด, วินิจฉัยวัณโรคครั้งแรก ขณะรักษาตัวในหอผู้ป่วยใน, การติดเชื้อเอชไอวี, โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง, โรคไตวายเรื้อรัง, โรคเบาหวาน และกลุ่มโรคมะเร็ง โดยพัฒนา prognostic prediction model ภายใต้ cox proportional hazard model สร้างระบบคะแนนและวิเคราะห์ความสามารถของแต่ละระดับคะเนนความเสี่ยงด้วย Likelihood ratio positive (LR+) ผลการศึกษา: ปัจจัยพยากรณ์ที่สัมพันธ์กับการเสียชีวิติของผู้ป่วยวัณโรครายใหม่สูง ได้แก่ วินิจฉัยวัณโรคครั้งแรกขณะรักษาตัวในหอผู้ป่วยใน, กลุ่มโรคมะเร็ง, อายุ ≥60 ปี, BMI <18.5 kg/m2 และมีผลเสมหะเป็นบวก สมการทางคณิตศาสตร์ที่ใช้ในทำนายลักษณะดังกล่าวนี้มีค่า c-statistics เท่ากับ 0.82 สร้างระบบคะแนน โดยมีค่าคะแนนรวม 13 คะแนน จัดเป็นกลุ่มความเสี่ยงต่ำ (0-3 คะแนน) กลุ่มความเสี่ยงปานกลาง (4-7 คะแนน) และกลุ่มความเสี่ยงสูง (8-13 คะแนน) แต่ละระดับมีค่า LR+ เท่ากับ 1.00 (0.63-1.60), 2.22 (1.84-2.67) และ 5.59 (4.30-7.28) ตามลำดับ สรุป: ระบบการให้คะแนนในงานวิจัยครั้งนี้สามารถให้ผลการจำแนกความเสี่ยงต่อการเสียชีวิติของผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ได้ดีในกลุ่มที่มีค่าระดับคะแนนสูง ดังนั้นอาจพิจารณาวางแผนการติดตามและดูแลผู้ป่วยกลุ่มความเสี่ยงสูงอย่างไกล้ชิด อย่างไรก็ตามในงานวิจัยครั้งต่อไปอาจพิจารณาศึกษาปัจจัยพยากรณ์ทางคลินิกอื่น ๆ เพิ่มเติม คำสำคัญ: tuberculosis, death, prognostic prediction rule