การตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือประเมินสมรรถนะการปฏิบัติ งานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.): Development and Validation of a Performance Competency Assessment Tool for Village Health Volunteers (VHVs). - ครุธน้อย นพดล (วารสารวิชาการกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ, 2026)
การศึกษาวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Method Research) นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือประเมินสมรรถนะการปฏิบัติงานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) แบ่งการศึกษา 3 ขั้นตอน คือ 1) การยกร่างเครื่องมือประเมินสมรรถนะการปฏิบัติงานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) 2) การศึกษาเชิงคุณภาพ ด้วยเทคนิคเดลฟาย (Delphi Technique) จำนวน 3 รอบ โดยผู้เชี่ยวชาญ 12 คน และ 3) ศึกษาเชิงปริมาณด้วยการวิจัยเชิงสำรวจ (Survey Research) ในกลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน จังหวัดนนทบุรี จำนวน 104 คนสุ่มตัวอย่างแบบมีระบบ วิเคราะห์ข้อมูลจากเทคนิคเดลฟายด้วยค่ามัธยฐาน และค่าพิสัยระหว่างควอร์ไทล์ ข้อมูลจากการสำรวจ วิเคราะห์ด้วยค่าความตรงตามเนื้อหา, ค่าเฉลี่ย, ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน, ค่าสัมประสิทธิ์อัลฟาของครอนบาค, และค่าความสอดคล้องภายใน โดยกำหนดค่าความสอดคล้อง IQR < 1.50 หาก ค่า IQR > 1.50 แสดงถึงความคิดเห็นไม่สอดคล้องกัน ผลการศึกษาพบว่า เครื่องมือประเมินสมรรถนะการปฏิบัติงานของ อสม. เป็นแบบตอบด้วยตนเอง (Self-assessment) เลือกตอบได้ 5 ระดับ (Rating scale) การแปลผลคะแนน จัดระดับสมรรถนะด้วยค่าเฉลี่ย 5 ระดับ ประกอบด้วยสมรรถนะ 7 ด้าน คือ 1) การสร้างโอกาสให้เด็กและเยาวชนเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาสุขภาพอนามัยและชุมชน 2) การส่งเสริมสุขภาพ 3) การป้องกันโรค 4) การรักษาพยาบาลเบื้องต้น 5) การนำนโยบายสู่การปฏิบัติ 6) การสร้างจิตสำนึกในการดูแลสุขภาพ และ 7) การเฝ้าระวังและเตือนภัยสุขภาพ รวม 48 ตัวชี้วัดความตรงเชิงเนื้อหาระดับสูง (CVI = 0.98) มีค่าความเชื่อมั่นอยู่ในระดับดีมาก (ภาพรวม 0.91 รายด้าน 0.90-0.93) ค่า มีค่าความสอดคล้องภายในสูงกว่าเกณฑ์ที่กำหนด (0.48-0.83) เครื่องมือนี้มีคุณภาพตรงตามเกณฑ์ของเครื่องมือที่ดีมีความเหมาะสมในการใช้เพื่อประเมินสมรรถนะการปฏิบัติงานของ อสม. คำสำคัญ: อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน; สมรรถนะการปฏิบัติงาน; การประเมินสมรรถนะ